CASE STUDY · MANUFACTURING DX · MES NHÀ MÁY ỐNG THÉP

MES nhà máy ống thép: Từ Excel đến quản lý sản xuất tập trung

65 trong số 75 nghiệp vụ được khảo sát đang sử dụng Excel hoặc Google Sheets. BAP tham gia xây dựng hệ thống MES nhà máy ống thép nhằm kết nối dữ liệu sản xuất, tồn kho, chất lượng và truy xuất nguồn gốc trên toàn nhà máy.MES nhà máy ống thép: MES nhà máy ống thép: từ Excel đến quản lý sản xuất tập trung

Mỗi tháng, một nhà máy sản xuất ống thép của Nhật Bản tại Việt Nam xử lý khoảng 687 tấn thép cuộn, vận hành nhiều công đoạn để tạo ra 6 dòng sản phẩm khác nhau. Tuy nhiên, phía sau dây chuyền sản xuất là một hệ thống quản lý dữ liệu còn phụ thuộc nhiều vào Excel và Google Sheets. Sản lượng được tổng hợp từ các biểu mẫu tại xưởng. Tồn kho được theo dõi riêng theo từng công đoạn. Kết quả kiểm tra chất lượng và thông số vận hành thiết bị lại nằm ở những tệp dữ liệu khác nhau. Khi cần một báo cáo tổng thể, người quản lý phải thu thập, đối chiếu và tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn. Qua khảo sát 75 nghiệp vụ, BAP ghi nhận có đến 65 nghiệp vụ sử dụng Excel hoặc Google Sheets. Bài toán đặt ra không chỉ là thay thế bảng tính bằng phần mềm. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống có thể kết nối dữ liệu xuyên suốt quá trình sản xuất, từ cuộn thép nguyên liệu đến từng bó thành phẩm.

Đó là mục tiêu của dự án MES (Manufacturing Execution System – Hệ thống điều hành sản xuất) mà BAP tham gia từ khâu khảo sát nghiệp vụ, thiết kế giải pháp đến phát triển hệ thống.

01. Tổng quan dự án: Số hóa hoạt động sản xuất tại nhà máy ống thép

Khách hàng là một doanh nghiệp Nhật Bản có nhà máy sản xuất ống thép hàn tại Việt Nam.

Quy trình sản xuất bắt đầu từ thép cuộn, trải qua các công đoạn xẻ băng, tạo ống (Tube Mill), xử lý nhiệt, xử lý bề mặt, gia công cơ khí và kiểm tra chất lượng trước khi trở thành thành phẩm. Nhà máy có 6 dòng sản phẩm, mỗi dòng có thể đi qua những công đoạn và điều kiện gia công khác nhau

Hạng mục Thông tin dự án
Ngành nghề Gia công kim loại, sản xuất ống thép hàn
Khách hàng Nhà máy ống thép của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam
Phạm vi triển khai Toàn nhà máy, 6 dòng sản phẩm
Dịch vụ của BAP Khảo sát nghiệp vụ, thiết kế MES, phát triển hệ thống
Chức năng quản lý Kế hoạch sản xuất, theo dõi sản xuất, tồn kho, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phân tích dữ liệu
Tích hợp hệ thống ERP, PLC, bộ điều khiển lò, thiết bị cân đo và các thiết bị liên quan

Điểm phức tạp nằm ở cách quản lý vật liệu trong suốt quá trình này.

Ở giai đoạn đầu, thép được theo dõi bằng trọng lượng (kg). Sau khi tạo ống và cắt, sản phẩm lại được quản lý theo số cây hoặc số bó. Một số công đoạn, đặc biệt là xử lý nhiệt, còn kết hợp nhiều lô sản xuất trong cùng một mẻ lò. Vì vậy, nếu dữ liệu chỉ được ghi nhận riêng lẻ tại từng công đoạn, việc theo dõi vật liệu, đối chiếu sản lượng và truy xuất lịch sử sản xuất sẽ gặp nhiều khó khăn.

02. Khi Excel không còn đáp ứng được nhu cầu quản lý toàn nhà máy

Excel là công cụ quen thuộc trong nhiều nhà máy. Với những nghiệp vụ đơn giản, bảng tính giúp nhân viên ghi nhận và xử lý thông tin nhanh chóng mà không cần đầu tư hệ thống phức tạp. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất mở rộng và dữ liệu cần được chia sẻ giữa nhiều bộ phận, cách quản lý này bắt đầu bộc lộ hạn chế. Trong dự án, BAP xác định bốn vấn đề cần ưu tiên giải quyết.

Khó theo dõi hiệu quả sản xuất theo từng ca

Tại công đoạn Tube Mill, tỷ lệ thu hồi vật liệu (Yield) và tỷ lệ phế liệu (Scrap Rate) được tính toán bằng cách tổng hợp nhiều biểu mẫu vào cuối tháng. Cách làm này giúp nhà máy có được số liệu tổng kết, nhưng chưa đáp ứng tốt nhu cầu theo dõi biến động trong quá trình sản xuất. Chẳng hạn, khi tỷ lệ hao hụt tăng ở một ca làm việc hoặc một cuộn nguyên liệu cụ thể, người quản lý cần dữ liệu đủ chi tiết để xác định sự thay đổi đến từ đâu. Nếu chỉ có báo cáo tổng hợp cuối tháng, việc phát hiện và phân tích nguyên nhân sẽ chậm hơn.

Tồn kho được theo dõi riêng ở từng công đoạn

Tại nhà máy, vật liệu và sản phẩm được quản lý qua bốn cấp độ tồn kho, từ ống đầu vào, sản phẩm đang gia công đến bán thành phẩm và thành phẩm. Riêng lượng bán thành phẩm được ghi nhận trong khảo sát lên đến khoảng 63.671 cây, với hoạt động kiểm kê còn phụ thuộc vào thao tác thủ công. Khi dữ liệu tồn kho nằm ở nhiều bảng tính, việc đối chiếu số lượng giữa các công đoạn trở nên mất thời gian. Người quản lý cũng khó có được một bức tranh thống nhất về lượng vật liệu đang nằm ở đâu trong dây chuyền.

Mất thời gian truy tìm nguyên nhân khi phát sinh lỗi chất lượng

Trong sản xuất ống thép, chất lượng thành phẩm chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: nguyên liệu đầu vào, điều kiện hàn, nhiệt độ xử lý, thông số gia công và kết quả kiểm tra tại từng công đoạn. Trước khi xây dựng MES, những thông tin này được lưu trữ ở nhiều nguồn khác nhau. Khi có vấn đề về chất lượng, nhân viên phải lần lượt tìm kiếm dữ liệu liên quan để xác định sản phẩm đã trải qua những công đoạn nào, sử dụng nguyên liệu gì và được xử lý trong điều kiện ra sao.

Dữ liệu thiết bị vẫn phải ghi chép thủ công

Một số thông tin vận hành của dây chuyền Tube Mill và nhiệt độ tại 18 vùng nhiệt thuộc hai lò xử lý nhiệt được nhân viên đọc trực tiếp rồi ghi vào biểu mẫu. Cách làm này không chỉ tốn thời gian mà còn khiến dữ liệu thiết bị khó được khai thác ngay để phục vụ theo dõi và phân tích sản xuất. Từ những vấn đề trên, BAP xác định rằng nhà máy cần một nền tảng dữ liệu thống nhất, thay vì tiếp tục bổ sung những bảng tính riêng lẻ.

03. Giải pháp của BAP: Xây dựng MES phù hợp với đặc thù sản xuất ống thép

Không phải mọi nhà máy đều có thể sử dụng cùng một mô hình MES.

Với ngành sản xuất ống thép, thách thức lớn nằm ở việc kết nối ba hình thức sản xuất trong cùng một quy trình:

  • Sản xuất liên tục: Nguyên liệu được xử lý theo dòng, thường theo dõi bằng trọng lượng, chẳng hạn tại công đoạn xẻ băng và tạo ống.
  • Sản xuất theo mẻ: Nhiều lô sản phẩm có thể được đưa vào cùng một mẻ xử lý nhiệt.
  • Sản xuất rời rạc: Sản phẩm được quản lý theo từng cây, bó hoặc lô trong các công đoạn gia công và hoàn thiện.

Nếu không có mô hình dữ liệu phù hợp, thông tin có thể bị đứt đoạn mỗi khi sản phẩm chuyển từ công đoạn này sang công đoạn khác. MES nhà máy ống thép: Giải pháp của BAP: Xây dựng MES phù hợp với đặc thù sản xuất ống thép

BAP tập trung giải quyết vấn đề này ngay từ bước thiết kế dữ liệu.

Kết nối trọng lượng và số lượng sản phẩm

Hệ thống được thiết kế để theo dõi đồng thời trọng lượng và số lượng, ghi nhận quá trình chuyển đổi từ thép cuộn sang ống thép và thành phẩm. Nhờ đó, dữ liệu nguyên liệu đầu vào có thể được đối chiếu với sản lượng đầu ra và lượng phế liệu phát sinh.

Theo dõi quá trình tách và gộp lô

Trong thực tế, một lô nguyên liệu có thể được chia thành nhiều lô sản xuất. Ngược lại, nhiều lô cũng có thể được đưa vào cùng một mẻ xử lý nhiệt. BAP thiết kế cấu trúc Lot Genealogy để lưu giữ các mối liên hệ này. Đây là nền tảng quan trọng để truy xuất lịch sử sản xuất, đặc biệt khi cần xác định những thành phẩm có liên quan đến một lô nguyên liệu hoặc một mẻ xử lý cụ thể.

Liên kết điều kiện sản xuất với kết quả chất lượng

Các thông tin như công thức sử dụng vật liệu, lượng vật liệu thực tế, điều kiện xử lý và kết quả đo kiểm được thiết kế để liên kết với lô sản xuất tương ứng.

Thay vì xem dữ liệu sản xuất và dữ liệu chất lượng như hai nhóm thông tin độc lập, MES giúp tạo ra mối liên hệ giữa điều kiện gia công và chất lượng sản phẩm.

Thống nhất dữ liệu tồn kho

Các hoạt động nhập, xuất và theo dõi tồn kho ở từng công đoạn được đưa vào cùng một mô hình dữ liệu. Mục tiêu là giúp nhà máy có thể theo dõi dòng di chuyển của vật liệu và sản phẩm xuyên suốt quá trình sản xuất, đồng thời giảm thời gian đối chiếu giữa các bộ phận.

04. Một nền tảng kết nối sản xuất, tồn kho và chất lượng

Từ kết quả khảo sát, BAP tổ chức các chức năng MES thành sáu nhóm chính.

Chức năng Nội dung quản lý
Kế hoạch sản xuất Lệnh sản xuất, kế hoạch công đoạn, phiếu công việc (Job Ticket)
Theo dõi sản xuất Sản lượng từng công đoạn, tỷ lệ thu hồi vật liệu (Yield), nguyên nhân dừng máy
Quản lý tồn kho Nguyên vật liệu, sản phẩm đang gia công, bán thành phẩm và thành phẩm
Quản lý chất lượng Kết quả kiểm tra, báo cáo sản phẩm không phù hợp (NCR), thay đổi 4M và hiệu chuẩn thiết bị
Truy xuất nguồn gốc Lịch sử liên kết các lô sản xuất (Lot Genealogy), mã bó sản phẩm (Bundle ID) và mã QR
Phân tích và báo cáo Tỷ lệ thu hồi vật liệu (Yield), tỷ lệ phế liệu (Scrap), hiệu suất thiết bị tổng thể (OEE) và dữ liệu vận hành thiết bị

MES được thiết kế để đảm nhiệm việc ghi nhận và quản lý dữ liệu tại hiện trường sản xuất.

Trong khi đó, hệ thống ERP hiện có tiếp tục phụ trách các nghiệp vụ như quản lý đơn hàng và kế toán. Việc phân chia vai trò này giúp nhà máy tận dụng hệ thống đang sử dụng, đồng thời bổ sung những chức năng chuyên sâu cần thiết cho hoạt động sản xuất. Bên cạnh đó, kiến trúc MES được xây dựng theo hướng tích hợp qua API, có tính đến khả năng kết nối với máy tính bảng, PLC, cân điện tử, bộ điều khiển lò và máy in tem nhãn.

05. Từ báo cáo cuối tháng đến theo dõi hao hụt vật liệu theo từng ca

Một trong những bài toán được chú trọng là quản lý tỷ lệ thu hồi vật liệu tại dây chuyền Tube Mill. Trong sản xuất ống thép, sự chênh lệch giữa trọng lượng nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra có thể đến từ nhiều nguyên nhân như đặc tính vật liệu, kích thước sản phẩm, điều kiện vận hành hoặc phế liệu phát sinh trong quá trình gia công. Dữ liệu tham chiếu hàng tháng tại nhà máy ghi nhận:

  • Tỷ lệ thu hồi vật liệu (Yield): 96,7%
  • Tỷ lệ phế liệu (Scrap Rate): 3,3%

MES nhà máy ống thép: Từ báo cáo cuối tháng đến theo dõi hao hụt vật liệu theo từng ca

※Đây là số liệu tham chiếu của hiện trạng sản xuất, không phải kết quả cải thiện sau triển khai MES.

Trước đây, các chỉ số này chủ yếu được tổng hợp theo tháng. Với giải pháp MES, BAP thiết kế cơ chế liên kết thông tin cuộn thép sau xẻ băng (Slit Coil) với kết quả sản xuất thông qua mã QR.

Mục tiêu là giúp nhà máy tính toán và phân tích Yield theo từng cuộn thép, từng ca làm việc, thay vì chỉ dựa vào số liệu tổng hợp cuối kỳ. Khi có dữ liệu chi tiết, người quản lý có thêm cơ sở để so sánh mức hao hụt theo mác thép, kích thước, nhà cung cấp nguyên liệu hoặc điều kiện vận hành. Điều quan trọng không chỉ là biết nhà máy đã sử dụng bao nhiêu nguyên liệu, mà còn là hiểu được nguyên liệu đã được sử dụng hiệu quả đến mức nào và sự chênh lệch phát sinh ở đâu.

06. Truy xuất nguồn gốc: Từ một bó thành phẩm về cuộn thép ban đầu

Giả sử khách hàng phản ánh một lô ống thép có vấn đề về chất lượng. Để điều tra nguyên nhân, nhà máy cần trả lời hàng loạt câu hỏi: Sản phẩm được làm từ cuộn thép nào? Đã đi qua những công đoạn nào? Được xử lý trong mẻ lò nào? Điều kiện vận hành và kết quả kiểm tra lúc đó ra sao? Nếu các thông tin nằm ở nhiều bảng tính, quá trình tìm kiếm và đối chiếu có thể mất nhiều thời gian. Để giải quyết vấn đề này, BAP thiết kế cơ chế truy xuất ngược dựa trên mã nhận diện bó thành phẩm (Bundle ID). Từ thành phẩm, hệ thống có thể lần theo các mối liên hệ dữ liệu: Bundle ID thành phẩm → Lô gia công → Mẻ xử lý nhiệt → Case → Bó ống đầu vào → Slit Coil → Cuộn thép nguyên liệu

MES nhà máy ống thép: Truy xuất nguồn gốc: Từ một bó thành phẩm về cuộn thép ban đầu

Cấu trúc này cho phép lưu giữ lịch sử tách, gộp và chuyển đổi lô giữa các công đoạn.

Không chỉ dừng ở việc xác định nguyên liệu, hệ thống còn được thiết kế để liên kết các thông tin liên quan đến chất lượng như nhiệt độ lò, điều kiện hàn, kết quả kiểm tra kích thước, chứng chỉ vật liệu và lịch sử thay đổi 4M. Nhờ đó, khi phát sinh lỗi sản phẩm, nhà máy có thể tra cứu những dữ liệu cần thiết trên cùng một nền tảng. Đây cũng là cơ sở để nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và hỗ trợ điều tra nguyên nhân trong quá trình sản xuất.

07. Triển khai theo từng giai đoạn để giảm rủi ro vận hành

Đối với một nhà máy đang hoạt động, triển khai MES không đơn giản là cài đặt phần mềm rồi yêu cầu toàn bộ nhân viên chuyển sang sử dụng.

Hệ thống mới phải phản ánh đúng quy trình sản xuất, phù hợp với thao tác của người vận hành và bảo đảm dữ liệu không bị gián đoạn khi chuyển đổi.

MES nhà máy ống thép: Triển khai theo từng giai đoạn để giảm rủi ro vận hành

Vì vậy, BAP xây dựng lộ trình triển khai theo từng giai đoạn trong kế hoạch 11 tháng, thay vì thay đổi đồng loạt tất cả công đoạn.

Dự án bắt đầu bằng khảo sát nghiệp vụ và xác định mô hình dữ liệu, sau đó triển khai các nhóm chức năng theo mức độ ưu tiên, mở rộng phạm vi tích hợp và hoàn thiện hệ thống. Trong quá trình thực hiện, các yếu tố được chú trọng bao gồm tính chính xác của dữ liệu sản xuất, khả năng đối chiếu tồn kho, sự nhất quán giữa các công đoạn và khả năng kết nối thiết bị. BAP cũng đưa hoạt động đánh giá nguyên mẫu cùng nhân viên hiện trường và vận hành song song với quy trình bảng tính hiện tại vào kế hoạch triển khai. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế rủi ro khi chuyển đổi, đồng thời giúp hệ thống được điều chỉnh dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế.

08. MES được kỳ vọng mang lại những cải thiện gì?

Hiệu quả của một hệ thống MES không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng chức năng đã phát triển. Điều quan trọng hơn là hệ thống có giúp nhà máy giảm thao tác thủ công, quản lý dữ liệu chính xác hơn và phản ứng nhanh hơn khi phát sinh vấn đề hay không. Trong dự án này, BAP cùng khách hàng xác định bốn chỉ số mục tiêu để đánh giá hiệu quả triển khai. MES nhà máy ống thép: MES được kỳ vọng mang lại những cải thiện gì?

※Lưu ý: Đây là các mục tiêu thiết kế và tiêu chí đánh giá của dự án, không phải số liệu xác nhận hiệu quả đã đạt được sau khi triển khai.

Ngoài những KPI trên, hệ thống còn hướng đến tự động hóa việc lập báo cáo ngày và tháng, thu thập nhiệt độ lò, phát hành tem sản phẩm có mã QR và giảm thao tác ghi chép lặp lại.

Về lâu dài, giá trị của MES nằm ở khả năng tạo ra một nguồn dữ liệu đáng tin cậy để nhà máy theo dõi hoạt động, phân tích vấn đề và đưa ra quyết định cải tiến.

09. Điều gì quyết định sự thành công của một dự án MES?

MES nhà máy ống thép: Điều gì quyết định sự thành công của một dự án MES? Từ cách tiếp cận dự án, có thể thấy rằng xây dựng MES cho nhà máy sản xuất không chỉ là bài toán phát triển phần mềm. Một hệ thống có nhiều chức năng chưa chắc đã phù hợp nếu không phản ánh đúng cách vận hành thực tế. BAP tập trung vào bốn yếu tố xuyên suốt quá trình triển khai.

Hiểu dữ liệu trước khi thiết kế hệ thống

Những biểu mẫu Excel hiện có không chỉ chứa số liệu mà còn phản ánh cách nhà máy đang vận hành. Việc khảo sát kỹ các biểu mẫu, nghiệp vụ và luồng thông tin giúp xác định dữ liệu nào cần được giữ lại, dữ liệu nào đang trùng lặp và những điểm nào cần kết nối.

Thiết kế theo đặc thù sản xuất

Một nhà máy ống thép có thể đồng thời quản lý nguyên liệu theo kg, sản phẩm theo cây, thành phẩm theo bó và các công đoạn xử lý theo mẻ. Mô hình MES cần thể hiện đúng những mối quan hệ này để bảo đảm dữ liệu không bị đứt đoạn trong quá trình sản xuất.

Để nhân viên hiện trường tham gia đánh giá

Người trực tiếp vận hành thiết bị và ghi nhận dữ liệu là những người hiểu rõ nhất các tình huống phát sinh tại xưởng. Việc kiểm chứng giao diện và quy trình thao tác cùng nhân viên hiện trường giúp hạn chế những chức năng phức tạp, không phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Triển khai từng bước và kiểm chứng bằng dữ liệu

Thay vì mở rộng hệ thống quá nhanh, việc triển khai theo từng giai đoạn cho phép nhà máy kiểm tra tính chính xác của dữ liệu, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh trước khi áp dụng trên phạm vi lớn hơn. Những nguyên tắc này giúp MES không chỉ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà còn có khả năng trở thành một phần trong hoạt động vận hành hằng ngày.

10. Từ những bảng tính rời rạc đến nền tảng dữ liệu sản xuất thống nhất

Với dự án nhà máy ống thép Nhật Bản tại Việt Nam, thách thức không nằm ở việc thiếu dữ liệu. Nhà máy đã có dữ liệu về nguyên liệu, sản lượng, tồn kho, chất lượng và thiết bị. Tuy nhiên, những thông tin đó được ghi nhận và lưu trữ ở nhiều nơi, khiến việc tổng hợp, đối chiếu và khai thác chưa thực sự thuận tiện. BAP tiếp cận bài toán bằng cách khảo sát toàn bộ quy trình, làm rõ mối quan hệ giữa các công đoạn và thiết kế hệ thống MES có khả năng kết nối dữ liệu xuyên suốt từ nguyên liệu đến thành phẩm. Đây cũng là hướng tiếp cận mà BAP áp dụng khi đồng hành cùng các doanh nghiệp sản xuất trong hành trình chuyển đổi số: bắt đầu từ vấn đề thực tế tại nhà máy, lựa chọn giải pháp phù hợp với quy trình vận hành và xây dựng nền tảng dữ liệu có thể phát triển lâu dài.

Doanh nghiệp của bạn đang gặp những khó khăn tương tự?

BAP cung cấp dịch vụ tư vấn và phát triển giải pháp MES, WMS, QMS, hệ thống quản lý sản xuất, tích hợp ERP và kết nối dữ liệu thiết bị cho doanh nghiệp sản xuất. Với đội ngũ PM, BrSE hỗ trợ tiếng Nhật cùng các kỹ sư phát triển, BAP có thể đồng hành từ khảo sát hiện trạng, phân tích yêu cầu, thiết kế và phát triển đến triển khai, vận hành hệ thống. Nếu nhà máy của bạn vẫn mất nhiều thời gian tổng hợp Excel, gặp khó khăn trong kiểm soát tồn kho hoặc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hãy bắt đầu bằng việc đánh giá cách dữ liệu đang được ghi nhận và sử dụng. Bởi đôi khi, điều nhà máy cần không phải là thu thập thêm dữ liệu, mà là kết nối và khai thác hiệu quả những dữ liệu mình đã có. Tìm hiểu giải pháp MES và chuyển đổi số nhà máy của BAP: https://mes.bap-software.net/

Share